– Panie Marszałku, w rankingach „Perspektyw” dominują warszawskie szkoły ponadpodstawowe, które w pełni na to zasługują. Jednak przysłania to wyniki setek liceów i techników z miejscowości pozawarszawskich, które nie znajdują się na szczycie rankingu, ale spełniają kryteria, by znaleźć się na tej prestiżowej liście. Dlatego po raz drugi przygotowujemy raport o mazowieckich szkołach średnich bez Warszawy. Skupiamy się na mazowieckiej oświacie i pierwsze pytanie jest oczywiste – jakie miejsce w działaniach sejmiku mazowieckiego zajmują mazowieckie szkoły średnie?
– Mamy szereg działań nakierowanych na szkoły średnie. Sami prowadzimy dwie takie placówki – Zespół Szkół nr 3 im. Jana Kochanowskiego w Wyszkowie oraz Zespół Szkół Drzewnych i Leśnych im. Jana Kochanowskiego w Garbatce-Letnisku. Poza tym w całym województwie prowadzimy publiczne placówki doskonalenia nauczycieli i biblioteki pedagogiczne.
Do uczniów, nauczycieli i dyrektorów szkół średnich kierujemy m.in. nasze programy „Mazowiecka Szkoła Przyszłości” i „Zawodowe Mazowsze Przyszłości – innowacyjne kształcenie zawodowe”. Są one współfinansowane ze środków unijnych i budżetu województwa, a realizujemy je we współpracy z Agencją Rozwoju Mazowsza i lokalnymi samorządami. Wartość obu projektów to ponad 280 mln zł.
„Mazowiecka Szkoła Przyszłości” to projekt, który ma podnosić poziom edukacji w ponad 500 szkołach podstawowych i liceach ogólnokształcących na Mazowszu. Środki z projektu umożliwią m.in. doposażenie szkół w pracownie do nauki przedmiotów matematyczno-przyrodniczych, realizację warsztatów dla nauczycieli czy organizację zajęć pozalekcyjnych i wycieczek dla uczniów. Z kolei projekt „Zawodowe Mazowsze Przyszłości – innowacyjne kształcenie zawodowe” jest skierowany do szkół zawodowych. Obejmie łącznie 100 szkół i placówek kształcenia zawodowego. Dzięki niemu zostanie zorganizowanych 9 tys. staży zawodowych, a 100 pracowni będzie wyposażonych w nowoczesny sprzęt.
– Co charakteryzuje mazowieckie szkoły średnie?
– Nowoczesność, wysoka jakość kształcenia, dobre wyposażenie, ciekawy program edukacyjny i oczywiście zdolni, zaangażowani uczniowie. Mazowsze ma wysoki potencjał naukowy i bardzo dobrze wykształconą kadrę. U podstaw tego leży wysoka jakość kształcenia, m.in. w szkołach średnich i na uczelniach. Stale inwestujemy w nasze placówki, dzięki czemu podnosimy jakość kształcenia.
Zespół Szkół Drzewnych i Leśnych w Garbatce-Letnisku działa pod naszymi auspicjami od 2018 r. Ze względu na słabe warunki lokalowe szkoły zdecydowaliśmy się wybudować nowoczesny, komfortowy i ekologiczny budynek. W sumie na ten cel przeznaczyliśmy ponad 120 mln zł. Od podstaw zbudowaliśmy kompleks szkolny składający się z czterech części funkcjonalnych: oświatowej, hali sportowej z zapleczem, internatu i pomieszczeń warsztatowych. W 2024 r. otworzyliśmy najnowocześniejszą szkołę branżową w Polsce. A sama inwestycja zdobyła tytuł Modernizacji Roku w Ogólnopolskim Konkursie Modernizacja Roku i Budowa XXI Wieku.
– Znakomite warunki przekładają się na jakość kształcenia?
– Obecnie w szkole uczy się ponad 300 uczniów. W jej skład wchodzą: Technikum Drzewne i Leśne, Szkoła branżowa I stopnia i Centrum Kształcenia Ustawicznego. A od września chcemy uruchomić szkołę branżową II stopnia. Poza nowoczesnym budynkiem zespół może pochwalić się wysoką jakością kształcenia. Kadra pedagogiczna i dyrekcja szkoły analizują trendy na rynku pracy i współpracują z pracodawcami, często rzemieślnikami, którzy chętnie dzielą się swoimi umiejętnościami i wiedzą z młodym pokoleniem. Kształcenie dualne to dzisiaj podstawa w pozyskaniu wysoko wykwalifikowanych pracowników.
Wysoką jakością kształcenia i dobrymi warunkami do nauki może się pochwalić także nasza druga szkoła, czyli Zespół Szkół nr 3 w Wyszkowie. Uczy się w nim obecnie blisko 870 młodych ludzi w liceum i technikum. Do wyboru mają takie kierunki jak: technik informatyk, technik ekonomista, technik programista i technik rachunkowości, a w liceum – klasy: lingwistyczno-humanistyczną, ekologiczną, prozdrowotno-przyrodniczą, społeczno-ekonomiczną, matematyczno-informatyczną.
– Zespół Szkół w Wyszkowie także zyskał nową infrastrukturę, m.in. sportową...
– Wybudowaliśmy nowoczesną halę sportową zapewniającą odpowiednie warunki do uprawiania różnych dyscyplin sportowych. Halę uzupełniają obszerne trybuny i stale modernizowana siłownia. A w latach 2020–2022 z naszych funduszy została rozbudowana sama szkoła – powstał nowoczesny obiekt, obecnie jedna z wizytówek Wyszkowa.
– Patrząc z perspektywy 25 lat pełnienia przez pana funkcji marszałka województwa, jak bardzo zmienia się mazowiecka oświata?
– Oczywiście zmienia się, a zmiany są widoczne na każdym kroku. Poczynając od tych infrastrukturalnych, takich jak: nowe budynki szkolne, nowocześnie wyposażone sale lekcyjne, nowe i zmodernizowane obiekty sportowe, a kończąc na nowym programie edukacyjnym czy większych możliwościach uzyskania przez uczniów wsparcia finansowego w postaci stypendiów.
– Jakie inicjatywy kierowane do szkół średnich i ich uczniów warto wyróżnić?
– Na szczególną uwagę zasługują programy stypendialne współfinansowane ze środków unijnych skierowane do uczniów zdolnych, ale znajdujących się w trudnej sytuacji, które realizujemy już od blisko 20 lat. To nasza odpowiedź na duże zróżnicowanie Mazowsza, również pod względem edukacyjnym. Adresatami projektu są uczniowie VII i VIII klas szkół podstawowych oraz liceów ogólnokształcących. A jego celem jest wsparcie rozwoju kompetencji kluczowych uczniów i ich zainteresowań edukacyjnych. Uczniowie, którzy dostali stypendium, realizują Indywidualny Program Rozwoju Edukacyjnego Ucznia. W jego ramach wskazują kierunek, w jakim chcą rozwijać zdolności edukacyjne oraz na co zamierzają przeznaczyć przyznane w ramach stypendium środki. Do najpopularniejszych wydatków należą: zakup sprzętu komputerowego i oprogramowania, pomocy edukacyjnych, opłacenie uczestnictwa w kursach i obozach naukowych, wycieczkach edukacyjnych i subskrypcje dostępu do platform edukacyjnych.
Od 2008 r. przyznaliśmy już ponad 9,3 tys. stypendiów uczniom szkół podstawowych i liceów ogólnokształcących na kwotę 52 mln zł.
Realizujemy również nasz autorski projekt „Nagrody Marszałka Województwa Mazowieckiego dla dzieci i młodzieży szczególnie uzdolnionych”, w ramach którego nagradzamy uczniów uzyskujących wysokie wyniki w konkursach, olimpiadach i turniejach. Uczniowie mogą liczyć na jednorazowe wsparcie. Dla uczniów szkół ponadpodstawowych to kwota od 7 do 20 tys. zł. Tylko w 2025 r. te nagrody otrzymało 112 uczniów szkół ponadpodstawowych, którzy uzyskali tytuł laureata lub finalisty co najmniej jednej olimpiady, konkursu lub turnieju na szczeblu ponadwojewódzkim, ogólnopolskim lub międzynarodowym.
Prowadzimy projekty skierowane do uczniów, nauczycieli i szkół prowadzących kształcenie zawodowe, m.in. z udziałem środków unijnych.
W ubiegłym roku były to „Zintegrowany rozwój szkolnictwa zawodowego” i „Mazowiecki program przygotowania szkół, nauczycieli i uczniów do nauczania zdalnego”, w których wsparciem zostało objętych łącznie ok. 650 placówek. W ramach pierwszego projektu wyposażyliśmy 171 pracowni praktycznej nauki zawodu, zostało przeprowadzonych 6 tys. płatnych staży i praktyk zawodowych, przeszkolono 5,5 tys. uczniów i ok. 800 nauczycieli praktycznej nauki zawodu. Pierwszy z nich znalazł się wśród laureatów konkursu „Innowacyjny Samorząd 2025” nagradzającego nowatorskie i kreatywne inicjatywy samorządowe.
– Które z nich cieszą się największą popularnością?
– Od lat dużą popularnością cieszą się projekty stypendialne dla szkół zawodowych. Największą grupę stypendystów, ponad 94 proc., stanowią uczniowie techników. Uczniowie szkół zawodowych to szczególna grupa młodych ludzi o sprecyzowanych zainteresowaniach i chęci rozwoju kompetencji kluczowych i zawodowych w konkretnym profilu zawodowym.
– Czy jest plan, strategia województwa, wobec takich wyzwań oświatowych jak modernizacja szkół, w tym liceów i techników, cyfryzacja, dostosowanie oferty kształcenia zawodowego do potrzeb mazowieckiego rynku pracy, wyrównywanie szans edukacyjnych szczególnie w mniejszych miejscowościach?
– W tej chwili obowiązującym dokumentem jest „Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego 2030+. Innowacyjne Mazowsze”. Wskazuje ona m.in. na konieczność wspierania kształcenia na kierunkach medycznych i okołomedycznych, co ma przeciwdziałać deficytom i starzeniu się kadry, a także zapewnić zastępowalność pokoleń.
Duży nacisk kładziemy również na rozwój kształcenia zawodowego młodzieży, w tym rozwój doradztwa edukacyjno-zawodowego i wzmocnienie współpracy między szkołami i przedsiębiorcami, m.in. przez dualny system nauczania.
Ważnym punktem jest upowszechnianie uczenia się przez całe życie – ciągłe rozwijanie umiejętności i zdobywanie kwalifikacji, zarówno cyfrowych, jak i interpersonalnych.
Istotne jest wsparcie szkół prowadzących edukację ogólną, wspieranie młodzieży w zdobywaniu wiedzy m.in. dzięki programom stypendialnym. Ze względu na wyzwania związane z prowadzeniem edukacji na odległość ważny jest również rozwój systemu nauczania wykorzystującego technologie cyfrowe (e-kształcenie) i innowacyjnych metod nauczania.
Konieczne jest także wyrównywanie szans edukacyjnych młodzieży, szczególnie mieszkającej na obszarach wiejskich, zprzez zwiększenie dostępudo usług oświatowych, m.in. przez doposażenie szkół, a także umożliwienie uczniom korzystania z nowoczesnych technologii w procesie nauczania.
– Czy na Mazowszu występuje tzw. wykluczenie komunikacyjne, co może mieć wpływ na dostęp młodzieży do szkół?
– Mazowsze to region bardzo zróżnicowany wewnętrznie i dostrzegamy, że są w nim miejsca z problemami komunikacyjnymi. Dlatego podjęliśmy wiele działań, które mają temu zapobiec. Jednym z nich jest nasz autorski program wsparcia „Autobusy dla mazowieckich szkół”. Dzięki niemu od 2022 r. mazowieckie gminy mogą otrzymać dofinansowanie do zakupu autobusów dowożących dzieci do szkół. Taki obowiązek nałożył na gminy ustawodawca. Na ten cel przekazaliśmy już w sumie ponad 35,5 mln zł, co pozwoliło na zakup 100 autobusów szkolnych.
Ale to nie wszystko. Na początku ubiegłego roku zdecydowaliśmy o uruchomieniu 10 dodatkowych linii autobusowych na terenach, które borykają się z wykluczeniem komunikacyjnym w regionach: radomskim, ciechanowskim i siedlecko-ostrołęckim. Dzięki temu mieszkańcy mogą dojechać np. do stacji kolejowych. Z takich rozwiązań korzystają m.in. uczniowie szkół średnich.
– Które działania samorządu wobec mazowieckich szkół i uczniów mają dla pana największe znaczenie?
– Wszystkie nasze działania są ważne. Warto zauważyć, że wspieramy edukację na różnych polach, m.in. przyznając najzdolniejszym uczniom stypendia. Nie zapominamy o innych potrzebach.
Nasz program dofinansowania dla gmin na zakup autobusów szkolnych to działania niwelujące nie tylko wykluczenie komunikacyjne, ale także wspierające mazowieckie samorządy w wypełnianiu ich ustawowego obowiązku dowozu uczniów do szkół.
Inne nasze programy, takie jak „Mazowsze dla sportu” czy „Mazowsze dla równomiernego rozwoju”, pomagają mazowieckim gminom i powiatom w budowie czy modernizacji infrastruktury edukacyjnej i sportowej, np. sal gimnastycznych, boisk sportowych, bieżni, ale także szkół czy przedszkoli. Na zagadnienia edukacji patrzymy więc całościowo.
– W 2026 r. mija 500 lat od włączenia Księstwa Mazowieckiego do Korony Królestwa Polskiego. Wśród licznych wydarzeń z tym związanych jest program edukacyjny – lekcje żywej historii, gier i zabaw inspirowanych kulturą rycerską i dworską. Jak dużym zainteresowaniem cieszy się ten program i czy powiedzie się zamiar samorządu województwa mazowieckiego, żeby w tym programie uczestniczyło 500 szkół na 500-lecie inkorporacji?
– Program cieszy się dużym zainteresowaniem mazowieckich szkół. Do tej pory wzięło w nim udział już 150 placówek, a w każdej z nich zajęcia są prowadzone w czterech klasach. Możemy więc przyjąć, że w zajęciach wzięło udział ok. 16,8 tys. dzieciaków wraz z nauczycielami. Do końca tego roku lekcje odbędą się w sumie w 240 szkołach.
Ale trzeba pamiętać, że nasz program obchodów 500. rocznicy włączenia Księstwa Mazowieckiego do Korony to nie tylko zajęcia edukacyjne.
W miastach na terenie regionu jest prezentowana również wystawa plenerowa „Mazowsze dla Korony”, a na wrzesień tego roku planujemy wernisaż wystawy stałej w Muzeum Mazowieckim w Płocku.
Podróżująca po mazowieckich szkołach wystawa ukazuje dziedzictwo Mazowsza włączanego do Korony, zarówno jego kulturę materialną, jak i duchową. Zobaczyć można m.in. hermę św. Zygmunta z diademem. Są to symbole zarówno Kościoła, jak i Piastów jednoczących Mazowsze w średniowieczu. Inne eksponaty to kielich i patena fundacji Konrada Mazowieckiego, miecz sprawiedliwości Zygmunta Starego, będący symbolem władzy królewskiej w dobie inkorporacji, a także drzewo genealogiczne Piastów linii mazowieckiej oraz portrety Konrada III i rodzeństwa Stanisława, Janusza i Anny. Oprócz tego na wystawie znajduje się akt lokacyjny Płocka z 1237 r., który jest najstarszym tego typu dokumentem na Mazowszu, ale też obrazy, rzeźby, rzemiosło artystyczne czy tkaniny z tego okresu. Zachęcam do odwiedzania zarówno wystawy plenerowej, która do tej pory gościła już w 14 mazowieckich miastach, jak i planowanej wystawy stałej w Płocku. To niepowtarzalna okazja do poznawania historii i kultury naszego regionu.
– Dziękuję za rozmowę.
Rozmawiała Lidia Jastrzębska
Adam Krzysztof Struzik (ur. 1957 w Kutnie) – polityk, lekarz i samorządowiec. W latach 1991-2001 senator II, III i IV kadencji, w latach 1993-1997 marszałek Senatu III kadencji, od 2001 r. marszałek województwa mazowieckiego, od 2015 – wiceprezes PSL. Według stanu na początek VII kadencji samorządu wojewódzkiego (w 2024 r.) jest najdłużej urzędującym marszałkiem województwa w Polsce.
