„Nie wygłupiajmy się – świat jest jeden” – napisała w „Biegunach” Olga Tokarczuk. Wspólnota świata nie opiera się na podobieństwie jednostek, społeczeństw, kultur czy historii, ale wynika ze wspólnych problemów, z jakimi – pomimo tych różnic – zmagamy się jako ludzie. Zagrożenia klimatyczne, przyszłość edukacji, nierówności i wykluczenia, migracje, opieka zdrowotna, stan środowiska naturalnego, to problemy, o których wiemy, że nigdy nie zostaną na dobre rozwiązane.
Wobec tych wyzwań rośnie rola i wartość dobrej szkoły. Nie tylko tej, gdzie uczniowie uzyskują najlepsze wyniki. Każdej. Ponieważ szkoła stanowi obietnicę, że wspólne zdobywanie wiedzy i dzielenie się nią jest najlepszą drogą do mądrego kierowania swoim życiem poprzez rozumienie i sprawczy wpływ na świat, w którym razem żyjemy.
Dla umysłu młodego człowieka, rozwibrowanego nadmiarem informacji, edukacja szkolna powinna być czasem, w którym spokojny namysł i rozmowa prowadzone w oparciu o wiedzę pomogą ustalić wiarygodny obraz rzeczywistości oraz przemyśleć, co możemy i co powinniśmy zrobić ze światem. Wspólny czas nauczania i rozmowy jest kluczowy dla wypełnienia tego zadania. Zadaniem dobrej szkoły jest przygotowanie uczniów do czynienia publicznego użytku z własnego rozumu i nabytej wiedzy dla pożytku własnego oraz współobywateli. Dlatego w dobrej szkole uczeń częściej pyta niż jest pytany. Uczniowie, którzy zadają pytania są radością nauczyciela. Zwłaszcza pytania, na które nie ma odpowiedzi „w sieci”. Podjęte we wspólnej rozmowie budują wspólnotę klasy i szkoły.
Obserwując rozwój sztucznej inteligencji można podlegać wrażeniu, że kolosalna sprawność maszyn uczących się spowoduje odwrót od tradycyjnej edukacji szkolnej. Nie obawiałbym się tego. Szkoły, do których chodzimy lub chodziliśmy prowadzą nadal najlepszy trening naszej naturalnej inteligencji. Niezwykłą i nieosiągalną dla maszyn właściwością ludzkiego umysłu jest zdolność do nadzwyczajnie efektywnego wykorzystania stosunkowo niewielkich zasobów informacji i doświadczeń, jakimi dysponuje człowiek, zwłaszcza młody, aby formułować hipotezy, wyciągać wnioski, a co najważniejsze – podejmować trafne decyzje dotyczące swojego życia i życia innych ludzi.
Ale przychodzimy też do szkoły po coś, czego żadna maszyna nie potrzebuje ani dać nie potrafi. Po przyjaźń, współczujące rozumienie każdej istoty, dzielenie wspólnych pasji, poczucie bezpieczeństwa, szacunek i tolerancję; po osobiste szczęście. Do tego również służy szkoła.
Prof. dr hab. Ryszard Koziołek – literaturoznawca, eseista, profesor w Instytucie Polonistyki Uniwersytetu Śląskiego, rektor Uniwersytetu Śląskiego (od 2020 r.); dyrektor Śląskiego Festiwalu Nauki; pomysłodawca i współorganizator konkursu o Nagrodę im. Profesora Józefa Pietera dla wybitnego nauczyciela województwa śląskiego. W 2010 roku otrzymał Nagrodę Literacką Gdynia w kategorii eseistyka za książkę Ciała Sienkiewicza. Studia o płci i przemocy. W serii Biblioteka Narodowa współopracował edycję Tylko Beatrycze Teodora Parnickiego (2004) oraz Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza (2023). W 2016 jego zbiór esejów Dobrze się myśli literaturą został nagrodzony Śląskim Wawrzynem Literackim. W 2017 r. otrzymał Nagrodę im. Kazimierza Wyki za wybitne osiągnięcia w dziedzinie eseistyki oraz krytyki literackiej i artystycznej. Ostatnio opublikował: Wiele tytułów (2019, drugie wyd. 2023) oraz Czytać, dużo czytać (2023)
